Oʻzbekistonda soliqlar va soliq rejimlari

Oʻzbekiston Respublikasida soliq yukini soha emas, rejim belgilaydi: aylanmadan olinadigan soliqda kompaniya tushumdan foiz toʻlaydi, umumbelgilangan rejimda esa foydadan 15 foiz va ustiga 12 foizli qoʻshilgan qiymat soligʻi. Ular orasidagi maʼmuriyatchilik farqi puldagi farqdan kattaroq.

Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 30-dekabrdagi Soliq kodeksi bilan belgilangan. 2026-yilga oʻzgartirishlar 2025-yil 25-dekabrdagi ЗРУ-1108-son Qonun bilan kiritilgan, Prezidentning 2026-yil 26-maydagi ПФ-100-son farmoni esa asosiy chegarani qayta yozgan va soddalashtirilgan QQS tartibini qoʻshgan.

Oʻzbekistonda kompaniya qaysi soliqlarni toʻlaydi?

Soliqlar toʻplami rejimga bogʻliq, lekin ish haqi fondidan toʻlovlar hammada yuzaga keladi — hatto bitta direktori bor kompaniyada ham. Quyidagi stavkalar 2026-yilda amal qiladi va Soliq kodeksi bilan belgilangan.

Dasturiy mahsulotlar va axborot texnologiyalari texnologiyalar parki (IT Park) rezidentlari uchun korporativ soliqlar nolga tushirilgan, ish haqidan daromad soligʻi esa pasaytirilgan — farqni soliq yuki hisoblagichida hisoblash qulayroq.

Kompaniya qachon umumiy rejimga oʻtishi shart?

Prezidentning 2026-yil 26-maydagi ПФ-100-son farmoni bilan 2026-yil 1-iyundan umumbelgilangan soliqqa tortish tartibiga oʻtish uchun daromadning eng yuqori miqdori bazaviy hisoblash miqdorining oʻn ikki ming baravari etib belgilangan. Bu sanaga qadar chegara 1 mlrd soʻm edi, yaʼni u taxminan besh baravar oshdi.

Chegara belgilangan summaga emas, BHM baravariga bogʻlangan. BHM 440 000 soʻm boʻlganda oʻn ikki ming baravar 5,28 mlrd soʻmni tashkil etadi; BHM oshganda chegara summasi avtomatik oʻsadi, shuning uchun uni oʻtgan yilgi jadvaldan olmasdan, tekshirish sanasiga hisoblaydilar.

Oʻtish keyingi yil boshidan emas, eng yuqori daromad oshib ketgan kundan majburiy. Amaliy natija: yil oʻrtasida chegaraga yaqinlashayotgan kompaniya hisobni QQSga oldindan tayyorlaydi, aks holda umumiy rejimdagi birinchi oyning oʻzi hisobga olishdagi xatolar bilan oʻtadi.

6 foizli soddalashtirilgan QQS tartibi nima beradi?

2026-yil 1-iyundan 2030-yil 1-yanvargacha asosiy faoliyat turi umumiy ovqatlanish, savdo yoki xizmat koʻrsatish boʻlgan tadbirkorlar QQSni hisoblash va toʻlashning soddalashtirilgan tartibini ixtiyoriy tanlash huquqiga ega. Shartlar Prezidentning 2026-yil 26-maydagi ПФ-100-son farmoni bilan belgilangan.

Soddalashtirilgan tartibda QQS stavkasi tovarlar va xizmatlarni realizatsiya qilish boʻyicha barcha aylanmalarga 6 foizni, foyda soligʻi stavkasi esa 0 foizni tashkil etadi, foyda soligʻi boʻyicha hisobot topshirish majburiyati bekor qilinadi. Sotib olingan tovarlar va xizmatlar boʻyicha QQSni hisobga olish huquqi esa berilmaydi.

Rejim hammaga foydali emas, hisoblashni xabarnoma berishdan oldin qilish kerak. Kiruvchi QQS ulushi katta kompaniya hisobga olishdan voz kechishda 12 va 6 foiz orasidagi farqdan yutganidan koʻproq yoʻqotadi; qoʻshilgan qiymati yuqori va QQSli xaridlar ulushi kam kompaniyada aksincha. Xaridorlar bundan zarar koʻrmaydi: bunday yetkazib beruvchi bilan ishlaganda QQSni hisobga olish huquqi saqlanadi.

Daromad soligʻi va ijtimoiy soliq nimaga solinadi?

Oʻzbekiston Respublikasida xodimlarning ish haqi ish beruvchi soliq agenti sifatida ushlab qoladigan 12 foizli jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻi va ish haqi ustiga hisoblanadigan, nobudjet ish beruvchilar uchun 12 foizli ijtimoiy soliq bilan soliqqa tortiladi.

Fuqarolik-huquqiy shartnoma hisoblanmalardan ozod qilmaydi va mehnat munosabatlarini almashtirmaydi. Ijrochi ichki mehnat tartibiga boʻysunsa va doimiy ishlasa, munosabatlar barcha qoʻshimcha hisoblanmalar bilan mehnat munosabatlariga qayta tasniflanadi — batafsil kadrlar va ish haqi klasterida.

IT Park rezidentlarining mehnat shartnomasi boʻyicha xodimlari uchun 7,5 foizli pasaytirilgan stavka amal qiladi. Fuqarolik-huquqiy shartnomalarga bu imtiyoz tatbiq etilmaydi, shuning uchun jamoani pudratga oʻtkazish rezident uchun iqtisodiy maʼnosiz.

Soliqlar qachon toʻlanadi va hisobot qachon topshiriladi?

Oʻzbekiston Respublikasida muddatlar voqeadan keyingi kunlar soniga emas, oyning sanasiga bogʻlangan — bu rejalashtirishni osonlashtiradi, lekin kechikishni kechirmaydi.

Sanalari bilan shakllarning toʻliq roʻyxati hisobot taqvimida jamlangan.

Chet elga toʻlovlar qanday soliqqa tortiladi?

Xorijiy muassisga dividendlar Soliq kodeksining 353-moddasiga koʻra toʻlov manbaidan 10 foiz stavkada, Oʻzbekiston Respublikasi rezidentiga dividendlar esa 5 foiz stavkada soliqqa tortiladi. 2026-yildan norezident dividendiga soliqni hisoblashda kompaniya oʻzi olgan dividendlardan allaqachon toʻlagan soliq hisobga olinadi.

Qoʻsh soliqqa tortishning oldini olish toʻgʻrisidagi shartnoma stavkani pasaytirishi yoki soliqqa tortish tartibini oʻzgartirishi mumkin, lekin u avtomatik qoʻllanilmaydi. Soliq agenti daromad oluvchining soliq rezidentligi toʻgʻrisidagi sertifikatini olmaguncha soliqni ichki stavka boʻyicha ushlab qoladi.

Eksport ulushi jami daromadning 50 foizidan ortiq boʻlgan IT Park rezidentlari uchun 2040-yil 1-yanvargacha xorijiy muassislarga dividendlar Oʻzbekiston Respublikasi rezidentlariga qoʻllanadigan 5 foiz stavkada soliqqa tortiladi.

Qaysi xatolar koʻpincha qoʻshimcha hisoblanmaga olib keladi?

Qoʻshimcha hisoblanmalar murakkab sxemalardan kamdan-kam paydo boʻladi. Koʻpincha sabab — hujjatlar bilan haqiqat orasidagi tafovut.

• Chegaradan oshib ketish paytini oʻtkazib yuborish. Umumiy rejimga oʻtish orqaga qaytib rasmiylashtiriladi, oʻtgan oylar uchun QQS esa kompaniya hisobidan tiklanadi.
• Hisob-kitobsiz soddalashtirilgan QQSni tanlash. QQSli xaridlar ulushi katta boʻlganda hisobga olishdan voz kechish yukni oshiradi, teskari oʻtish esa vaqt oladi.
• Mehnat shartnomasi oʻrniga fuqarolik-huquqiy shartnoma. Qayta tasniflash butun davr uchun daromad soligʻi, ijtimoiy soliq va penya qoʻshimcha hisoblanishiga olib keladi.
• Kontragentning rezidentlik sertifikati yoʻqligi. Shartnoma boʻyicha pasaytirilgan stavka qoʻllanilgan, hujjat yoʻq — soliq penya bilan qoʻshimcha hisoblanadi.
• Hujjat bilan tasdiqlanmagan xarajatlar. Foyda soligʻi boʻyicha ular chegirmalardan chiqariladi, soliq bazasi orqaga qaytib oʻsadi.
• IFUT kodlarining haqiqiy faoliyatga mos kelmasligi. Bu ham aylanma soligʻi stavkasini, ham imtiyozli rejim huquqini shubha ostiga qoʻyadi.

Keyin nima

Rejim bir marta va butunlay tanlanmaydi: chegara, stavkalar va imtiyozlar oʻzgaradi, oʻtgan yilgi qaror esa bu yil pulga tushishi mumkin. Chorakda bir marta yukni rejadagi emas, haqiqiy raqamlarda qayta hisoblash maʼqul.